Video opnemen voor e-learning zonder studio

De meeste trainingsbureaus hebben geen studio en ook geen budget om voor elke module een productiebedrijf in te huren. Dat hoeft ook niet. Deelnemers aan een zakelijke e-learning verwachten geen televisiekwaliteit. Ze haken wel af op slecht geluid, een gezicht in de schaduw of een trainer die zichtbaar zoekt naar zijn woorden. Die drie problemen los je op zonder studio.

Deze pagina gaat over video waarin een trainer in beeld uitleg geeft. Voor opnames van software en schermen is er een aparte pagina: schermopnames maken die lang blijven kloppen.

Geluid gaat voor beeld

Kijkers vergeven een iets korrelig beeld, maar geen galm, geruis of een stem die wegvalt. Het ingebouwde microfoontje van een telefoon of laptop pikt de hele ruimte op. Een externe microfoon dicht bij de spreker lost het grootste deel van het probleem op. Een dasspeldmicrofoon is voor uitleg in beeld meestal de eenvoudigste keuze.

De ruimte telt net zo zwaar. Een kale vergaderzaal met glas en een harde vloer galmt. Een kamer met een vloerkleed, gordijnen en een boekenkast klinkt veel rustiger. Test het door een halve minuut op te nemen en terug te luisteren met een koptelefoon. Hoor je de ruimte, kies dan een andere of hang iets zachts op.

Let ook op geluiden die je zelf niet meer hoort: een ventilatiesysteem, een koelkast, verkeer, een collega op de gang. Plan opnames op een moment dat het stil is in het gebouw.

Licht van voren, niet van achteren

Het meest gemaakte beeldprobleem is tegenlicht: de trainer zit met zijn rug naar het raam en wordt een silhouet. Draai het om. Zet de trainer met zijn gezicht naar het raam of naast het raam, met de camera tussen raam en trainer.

Daglicht verandert wel in de loop van de dag. Voor een reeks video's die bij elkaar moeten passen, is een of twee eenvoudige ledlampen met een diffuser betrouwbaarder. Zet het hoofdlicht schuin voor de trainer en een tweede, zwakkere lamp aan de andere kant om harde schaduwen te verzachten.

Kies een rustige achtergrond die bij je bureau past en die je later opnieuw kunt opzetten. Dat laatste wordt vaak vergeten. Als je over een jaar één video moet vervangen, wil je dat hij in dezelfde omgeving is opgenomen.

De opstelling op een rij

Een controlelijst voor een eenvoudige opnameplek:

• Camera of smartphone op een statief, op ooghoogte, horizontaal.
• Externe microfoon, bij voorkeur een dasspeldmicrofoon.
• Licht van voren of schuin van voren, geen raam achter de trainer.
• Rustige achtergrond die je later opnieuw kunt opzetten. Maak er een foto van.
• Scherm of tablet met het script naast of onder de camera.
• Stille ruimte, telefoons op stil, een briefje op de deur.
• Vaste instellingen die je noteert, zodat de volgende opname er hetzelfde uitziet.

Schrijf het script in spreektaal

Een trainer die in de zaal moeiteloos uitlegt, verandert voor de camera vaak in iemand die een tekst opzegt. De oorzaak is meestal het script. Het is geschreven om te lezen, met lange zinnen en tussenzinnen. Schrijf daarom zoals je praat: korte zinnen, de woorden die de trainer ook in de zaal gebruikt, één gedachte per zin.

Lees het script hardop voordat je gaat opnemen. Waar je struikelt, herschrijf je. Laat een collega die de inhoud niet kent meelezen. Die hoort waar kennis wordt verondersteld die de deelnemer niet heeft.

Neem op in korte stukken van één onderwerp. Een fout in de derde minuut van een opname van twaalf minuten betekent opnieuw beginnen of een zichtbare knip. Bij korte stukken neem je alleen dat stuk opnieuw op. Het maakt later ook het onderhoud eenvoudiger. Hoe lang een les en de video's daarin mogen zijn, staat in hoe lang mag een online les duren.

Veelgemaakte fout: alles in één dag opnemen zonder tussentijds te kijken. Aan het eind van de dag blijkt dat het geluid in de ochtend kraakte, dat de trainer in de middag een ander overhemd droeg of dat het tempo te hoog lag. Neem eerst één video op, bouw die helemaal af tot en met de montage en bekijk hem met het team. Pas daarna de opstelling en het script aan en neem de rest op.

Monteer eenvoudig en ondertitel

Montage voor e-learning is sober. Knip de begin- en eindstukken weg, haal lange stiltes en versprekingen eruit en voeg waar nodig een titel of een kernwoord in beeld toe. Een vaste intro en outro van een paar seconden geeft herkenning, maar maak ze niet lang. Deelnemers zien ze bij elke video opnieuw.

Plan ondertiteling vanaf het begin in. Deelnemers kijken soms op een plek waar het geluid niet aan kan. Voor slechthorende deelnemers is ondertiteling noodzakelijk om de video te kunnen volgen. De internationale richtlijnen voor toegankelijke webinhoud, de WCAG van het W3C, noemen ondertiteling bij vooraf opgenomen video een basiseis. Omdat je het script al hebt, is ondertitelen vooral controlewerk: de tekst gelijk laten lopen met het beeld en afwijkingen van het script corrigeren. Meer over toegankelijkheid staat in toegankelijke e-learning maken.

Leg de werkwijze vast voor de volgende keer

De eerste reeks video's kost de meeste tijd, omdat je alles nog moet uitzoeken. De tweede reeks gaat sneller als je vastlegt wat je hebt geleerd. Schrijf een korte werkinstructie van één pagina: welke ruimte, welke instellingen, waar de lampen staan, hoe de bestanden heten en waar ze worden bewaard. Bewaar de ruwe opnames en het script bij elkaar.

Die instructie maakt het mogelijk dat een andere trainer of een freelancer volgend jaar een video opneemt die naast de oude niet uit de toon valt. Spreek met freelancers vooraf af wat er met hun opnames gebeurt, zie afspraken met freelance trainers over materiaal.