Werkvormen voor online leren die deelnemers actief houden

De meeste online trainingen die niet worden afgemaakt, hebben hetzelfde patroon: video, video, tekst, video, quiz. De deelnemer kijkt en leest, maar hoeft niets te doen tot het eind. Dat is geen probleem van motivatie maar van ontwerp. Een deelnemer die in een les niets hoeft te beslissen, heeft ook geen reden om op te letten.

Deze pagina gaat over werkvormen voor de online delen van een training: zelfstudie en live online sessies. Werkvormen waarin zaal en online in elkaar grijpen, staan in hybride werkvormen die werken. Een vergelijking van klassikaal, virtueel klassikaal, zelfstudie en blended op kosten staat op de pagina werkvormen.

Kies de vorm bij wat er moet gebeuren

Een werkvorm is geen versiering. Hij volgt uit wat de deelnemer in dat deel van de leerlijn moet leren. Grofweg zijn er vier soorten doelen, met elk hun eigen vormen:

Acht vormen die in de praktijk werken

1. De situatievraag. In plaats van "wat zijn de vier fasen van een gesprek?" vraag je: "Een medewerker zegt X. In welke fase zit het gesprek en wat zeg je nu?" Bij elk antwoord staat uitgeschreven waarom het goed of minder goed is. Dit is de meest onderschatte vorm in zelfstudie, omdat de terugkoppeling het leren doet.

2. Sorteren en indelen. De deelnemer zet stappen in volgorde, deelt fragmenten in bij categorieën of koppelt situaties aan regels. Geschikt voor procedures en voor onderscheid tussen begrippen die op elkaar lijken.

3. De opdracht met eigen materiaal. De deelnemer past de methode toe op iets uit zijn eigen werk: een eigen offerte, een eigen rooster, een eigen gesprek. Dit verbindt de training met het werk. Het vraagt wel iemand die kijkt naar wat er wordt ingeleverd, anders is het na één ronde een vrijblijvend onderdeel.

4. Het uitgewerkte voorbeeld nabouwen. Je laat een volledig uitgewerkt voorbeeld zien en de deelnemer maakt er een variant op met andere gegevens. Werkt goed voor rekenwerk, formulieren en documenten met een vaste opbouw.

5. Beoordelen met een kijkwijzer. De deelnemer beoordeelt een voorbeeld, een opname of het werk van een medecursist aan de hand van een korte lijst criteria. Wie moet beoordelen, moet de criteria echt begrijpen.

6. De reflectie met houvast. Geen open vraag als "wat heb je geleerd?", maar drie concrete vragen over een situatie die de deelnemer net heeft meegemaakt. Het antwoord wordt het beginpunt van een volgende sessie.

7. De live oefening in kleine groep. In een live online sessie oefenen deelnemers in groepjes van twee of drie, met een duidelijke opdracht en een vaste tijd. De trainer loopt langs de groepen en bespreekt daarna wat opviel. Dit is de plek voor vaardigheden die feedback van een mens nodig hebben.

8. De vraag vooraf. Voor een live sessie leveren deelnemers online één vraag of één situatie in. De trainer bouwt de sessie rond die inbreng. Deelnemers zien meteen dat hun voorwerk ergens toe leidt.

Reken de begeleiding mee

Elke werkvorm heeft een prijs. Soms zit die in het maken, soms in de uitvoering. Een situatievraag met goed uitgeschreven terugkoppeling kost uren om te maken, maar daarna geen begeleidingstijd. Een opdracht met eigen materiaal is snel gemaakt, maar iemand moet per deelnemer reageren.

Een rekenvoorbeeld met zelfgekozen getallen: een training heeft drie opdrachten met eigen materiaal. Een reactie per opdracht kost tien minuten. Bij een groep van twintig deelnemers is dat per opdracht ruim drie uur, voor de hele training tien uur begeleiding per groep. Die uren horen in je prijs en in de planning van je trainers. Hoe je ze doorrekent, staat in terugverdienen per uitvoering.

Veelgemaakte fout: een forum openzetten met de vraag "deel je ervaringen" en verwachten dat deelnemers elkaar gaan helpen. Zonder concrete opdracht en zonder iemand die reageert blijft zo'n forum leeg of vult het zich met berichten waar niemand op antwoordt. Dat laatste is erger dan geen forum, want het laat zien dat niemand meekijkt.

Begin met twee of drie vormen

Een training met acht verschillende werkvormen is voor deelnemers verwarrend en voor je bureau moeilijk te onderhouden. Elke vorm vraagt uitleg en een eigen manier van inleveren. Kies voor de eerste training twee of drie vormen die passen bij de doelen en gebruik ze consequent. Deelnemers leren dan snel wat er van ze verwacht wordt.

Een combinatie die voor veel trainingen werkt: situatievragen voor de kennis, één opdracht met eigen materiaal per week en een live sessie rond de ingeleverde vragen. Na de eerste groep kijk je waar deelnemers stoppen en pas je daar de vorm aan.

Controlelijst per les:

• Moet de deelnemer in deze les minstens één keer iets beslissen of maken?
• Legt de terugkoppeling uit waarom iets goed is, niet alleen of het goed is?
• Is bij elke inlevering bekend wie reageert en binnen welke termijn?
• Past de vorm bij het doel van deze stap in de leerlijn?

Hoe je vervolgens toetst en een bewijs van deelname geeft, staat in toetsen en bewijs van deelname.