Een leerlijn ontwerpen voor een online training

Bijna elk trainingsbureau heeft een draaiboek, een set dia's en een trainer die de dag uit zijn hoofd kan draaien. Wat meestal ontbreekt is een beschrijving van de route die de deelnemer aflegt. In de zaal vangt de trainer dat op: hij ziet wie afhaakt, herhaalt iets of schuift een oefening naar voren. Online is die trainer er niet op elk moment. De leerlijn moet dat werk overnemen.

Deze pagina beschrijft hoe je een leerlijn opzet voor één online training of voor het online deel van een blended programma. De aanpak is dezelfde voor een korte module van een paar uur als voor een traject van enkele weken.

Begin bij het werk van de deelnemer, niet bij de stof

De eerste vraag is niet wat er in de training moet, maar wat de deelnemer na afloop anders doet in zijn werk. Schrijf dat op in een paar zinnen, zo concreet dat een leidinggevende het zou herkennen. "Voert een slechtnieuwsgesprek volgens een vaste opbouw" is bruikbaar. "Heeft inzicht in communicatie" is dat niet.

Dit eindgedrag is het ankerpunt voor alles wat volgt. Het bepaalt wat je toetst, welke werkvormen je kiest en welk materiaal je kunt schrappen. Hoe je dit soort doelen zo schrijft dat je ze online kunt controleren, staat in leerdoelen formuleren die je online kunt toetsen.

Werk terug in stappen die elk iets opleveren

Vanaf het eindgedrag werk je terug. Wat moet de deelnemer kunnen vlak voordat hij het eindgedrag laat zien? En wat daarvoor? Zo ontstaat een reeks stappen. Elke stap krijgt drie regels:

1. Wat de deelnemer kan na deze stap, in één zin.
2. Wat hij daarvoor doet: een opdracht, een oefening, een toepassing in eigen werk.
3. Wat hij nodig heeft om dat te doen: uitleg, een voorbeeld, een formulier.

De volgorde van die drie regels is bewust. Je bepaalt eerst wat de deelnemer doet en pas daarna welke uitleg daarbij hoort. Wie andersom werkt, eindigt met een reeks video's met achteraan een quiz. Dat is geen leerlijn maar een archief.

Een voorbeeld van hoe dat eruitziet voor een training over klachtgesprekken (als voorbeeld verzonnen):

Bepaal per stap waar hij plaatsvindt

Pas als de stappen staan, bepaal je waar ze plaatsvinden: in zelfstudie, in een live online sessie, in de zaal of in het werk van de deelnemer. Kennis die je kunt uitleggen en controleren leent zich voor zelfstudie. Oefenen met directe feedback van een trainer of van elkaar vraagt een live moment. Toepassen in eigen werk gebeurt tussen de sessies door.

In het voorbeeld hierboven kunnen stap 1 tot en met 3 online, stap 4 live en stap 5 in het werk. Welke onderdelen je beter fysiek houdt, staat in wat je beter in de zaal houdt. Twijfel je tussen blended, hybride en volledig online, lees dan eerst blended, hybride of volledig online.

Plan de ruimte tussen de stappen

Online leren is verspreid leren. Een deelnemer doet een les op maandag, werkt drie dagen en komt dan terug. Die tussenruimte is geen verlies: het is de plek waar hij iets uitprobeert. Maar ze moet wel ontworpen worden.

Leg per stap vast hoeveel tijd er tussen zit en wat er in die tijd gebeurt. Als je wilt dat een deelnemer iets toepast voordat hij verder mag, zet je de volgende les pas open na een bepaalde datum of een ingeleverde opdracht. Leg ook vast wie in die tussentijd reageert op vragen en ingeleverd werk. Dat is geen ontwerpdetail maar een kostenpost. Die hoort in dezelfde tabel.

Veelgemaakte fout: de leerlijn laten beginnen bij de inhoudsopgave van het oude werkboek. Dan erft de online training de volgorde van een dag waarin iedereen tegelijk in een zaal zat, inclusief de blokken die er stonden om tijd te vullen. Het resultaat is een lange reeks lessen zonder moment waarop de deelnemer iets hoeft te doen.

Toets de leerlijn voordat je materiaal maakt

Een leerlijn op papier is goedkoop te veranderen. Een leerlijn die al in video's is gegoten niet. Loop daarom de tabel door met twee mensen: een trainer die de training nu geeft en iemand uit de doelgroep of een collega die de inhoud niet kent.

Gebruik deze controlelijst:

• Heeft elke stap een handeling van de deelnemer, niet alleen iets om te lezen of te bekijken?
• Is voor elke stap duidelijk waarom hij op deze plek staat?
• Wat gebeurt er als de deelnemer een stap overslaat? Als het antwoord "niets" is, schrap hem.
• Is er minstens één moment waarop de deelnemer het eindgedrag echt laat zien?
• Staat bij elk moment met feedback wie die feedback geeft en hoeveel tijd dat kost?
• Past de totale doorlooptijd bij de agenda van de doelgroep?

Pas als deze vragen beantwoord zijn, heeft het zin om te bepalen hoe lang een online les mag duren en materiaal te gaan maken.

Wat je overhoudt

Een goede leerlijn is een document van één of twee pagina's. Het is de basis voor het script, voor de inrichting in het platform en voor het gesprek met de opdrachtgever over wat een deelnemer na afloop kan. Het is ook het document dat een nieuwe trainer als eerste leest. Zet je meer trainingen online, dan is de eerste leerlijn een bruikbaar sjabloon voor de rest van het portfolio.

Wil je de eerste leerlijn niet alleen opzetten, dan helpt coaching bij de opzet van je academy om de keuzes vooraf scherp te krijgen.